Kalendarium Wołyńskie

16 listopada

16 listopada 1939 r. – rządy ZSRR i Niemiec zawarły umowę w sprawie przesiedlenia do Niemiec tzw. „Niemców etnicznych”. Na podstawie tej umowy sprowadzono na tereny wcielone do Rzeszy 128 379 osób pochodzenia niemieckiego z terenu Wołynia, wschodniej Galicji i rejonu Narwi.

16 listopada 1941 r. – Niemcy cofnęli uznanie dla „Poleskiej Siczy”. Część siczowców złożyła broń, pozostali rozeszli się do domów, zabierając broń ze sobą. „Bulba”, w obawie przed aresztowaniem przez Niemców, wraz z kilkunastoma współpracownikami ukrył się, mianował się głównym ukraińskim atamanem i rozpoczął działalność podziemną, organizując na nowo zbrojne formacje. W utworzonym przez niego sztabie większość stanowili byli oficerowie UNR n, a doradcami byli tam także melnykowcy.

Zob.: Władysław i Ewa Siemszko, „Nacjonalistyczne formacje zbrojne Maksyma Borowcia «Tarasa Bulby»” //

http://www.genocide.pl/php/1_dzial.php?ID3=220&username=&s=1&li=&sort=

16 listopada 1943 r. – we wsi Huta Stara pow. Kostopol podczas napadu około 1200 upowców i tzw. „sekirnykiw” (siekierników) czyli chłopów ukraińskich uzbrojonych w siekiery, widły, kosy itp. zginęło kilkanaście osób polskiej ludności cywilnej, 5 partyzantów AK oraz około 100 napastników; w kol. Miedzików pow. Kowel nacjonaliści ukraińscy zamordowali 3 Polaków: kobietę oraz 16-letnią dziewczynę z 17-letnim jej bratem; w kol. Moczulanka pow. Kostopol upowcy zamordowali 3 Polaków; w mieście Sarny woj. wołyńskie zmarł 31-letni Polak postrzelony przez nacjonalistów ukraińskich.

Zob.: Stanisław Żurek, „Kalendarium ludobójstwa ukraińskiego dokonanego na ludności polskiej w latach 1939 - 1948” //

http://www.stankiewicze.com/ludobojstwo/1943_5.html

16 listopada 1966 r. – w święto Matki Boskiej Ostrobramskiej Sługa Boży o. Serafin Kaszuba został zwolniony z kary zesłania. Zamieszkał w Akmolińsku (obecnie Astana, stolica Kazachstanu) i natychmiast zaczął apostołować wśród Polaków osiadłych w tamtym rejonie. Jednakże 22 grudnia tegoż roku ponownie go aresztowano i osadzono w odległym od miasta domu dla starców i kalek z surowym zakazem opuszczania zakładu.

16 listopada 1989 r. – demontaż pomnika Feliksa Dzierżyńskiego w Warszawie.

16 listopada 1993 r. – zamknięto mauzoleum Lenina w Moskwie.

16 listopada 2006 r. – zmarł Ihor Marko, sportowiec ukraiński, jeden z najbardziej utalentowanych żużlowców tego kraju. Urodził się 29 czerwca 1965 r. w Równem na Wołyniu.

Uprzejmie proszę o wszelkie uwagi i uzupełniania.

ks. Witold Józef Kowalów

vykovaliv@gmail.com  

Serdecznie zapraszam do grupy „Wołanie z Wołynia”

http://groups.google.com/group/wolanie?hl=pl 

Wspomnienie

o śp. Irenie Berg

działaczce Polskiego

Towarzystwa

Kulturalno Oświatowego

w Tarnopolu

Śp. Irena BERG urodziła się 5 kwietnia 1928 r. w Szumsku (woj. wołyńskie). Ojciec Leopold Berg, zawodowy oficer WP, pełnił służbę w 7 puł., KOP, Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu, w kampanii wrześniowej w 27 puł., wtedy dostał się do niewoli sowieckiej i został zamordowany w Katyniu (obóz Starobielski). Matka Katarzyna z domu Anders.

Do 1931 r. Irena Berg z rodzicami mieszkała w różnych miejscowościach na Wołyniu, jak tego wymagała  służba w KOP-ie Jej ojca. Po tym okresie przenoszą się do Grudziądza. We wrześniu 1939 ojciec telefonicznie poprosił, by rodzina z dobytkiem przeniosła się do Nieświeża, gdzie stacjonował 27 puł. Przywiezione rzeczy zostały tam skonfiskowane przez sowietów, a matka z dwiema córkami (Ireną i Zuzanną) jako uciekinierzy musiała ukrywać się przed władzami. W październiku 1939 r. z wielkimi trudnościami przedostały się do Szumska do dziadka, który był tam lekarzem.

13 kwietnia 1940 r. matka z córkami zostały wywiezione do Kazachstanu. Jechały tym samym transportem co p. Ziuta Auterhoff z córką Danutą, której  wspomnienia zamieściliśmy w “Głosach Podolan” nr 70 w ub. roku. W Kazachstanie pani Berg pracowała przy budowie kolei karagandyjskiej.

Po 6 latach wracają w 1946 do Szumska. Nie mogły skorzystać z ekspatriacji do Polski ponieważ dokumenty ich zaginęły jeszcze w Nieświeżu. W 1950 r. przymusowo wydano im paszporty sowieckie.

Szkołę średnią Irena Berg ukończyła w 1950 r. w Szumsku, a w 1956 Akademię Medyczną we Lwowie. Nakazem pracy skierowano Ją do wojewódzkiego szpitala w Tarnopolu, gdzie pracowała jako ftyziatra i rentgenolog do 1992 r. kiedy to przechodzi na emeryturę.

Nie mogąc wrócić do kraju na stałe poświęciła się pracy społecznej w Polskim Towarzystwie Kulturalno Oświatowym w Tarnopolu od chwili jego powstania tj. od 1989 r.

Była człowiekiem bardzo uczynnym, skromnym, starającym się by o sobie mówić jak najmniej. Bardzo spokojnie i bez rozgłosu pracowała w Towarzystwie niemal do samego końca. (Powyższe wiadomości o Niej uzyskała Jej zaufana współpracowniczka z Towarzystwa). Pani Irena brała udział w Zjazdach Tarnopolan, na których często przedstawiała sytuację Polaków i prace Towarzystwa. Jej oceny były zawsze, jak Ona sama, spokojne, wyważone i wiarygodne. Brała czynny udział w pracach społecznych Towarzystwa, w tym przy corocznym porządkowaniu grobów na cmentarzu tarnopolskim.

Zmarła 25 listopada 2005 r. w tarnopolskim szpitalu. 27 listopada Mszą św. na plebanii Tarnopolanie pożegnali śp. Irenę Berg, którą, zgodnie z Jej wolą, pochowano w Szumsku obok matki, która zmarła w 1989 r.

Żegnamy z żalem Człowieka wielkiego serca tak ciężko doświadczonego przez los.

w imieniu Tarnopolan z Klubu “Podole”

Jerzy Stopa

Źródło: Jerzy Stopa, „Wspomnienie o śp. Irenie Berg działaczce Polskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego w Tarnopolu”, [w:] „Głosy Podolan” nr 74 ze stycznia-lutego 2006 r., s. 40-42 //

http://www.wbc.poznan.pl/Content/36610/Biuletyn+74.doc

Wspomnienie

o śp. Irenie Berg

działaczce Polskiego Towarzystwa

Kulturalno Oświatowego

w Tarnopolu

Śp. Irena BERG urodziła się 5 kwietnia 1928 r. w Szumsku (woj. wołyńskie). Ojciec Leopold Berg, zawodowy oficer WP, pełnił służbę w 7 puł., KOP, Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu, w kampanii wrześniowej w 27 puł., wtedy dostał się do niewoli sowieckiej i został zamordowany w Katyniu (obóz Starobielski). Matka Katarzyna z domu Anders.

Do 1931 r. Irena Berg z rodzicami mieszkała w różnych miejscowościach na Wołyniu, jak tego wymagała  służba w KOP-ie Jej ojca. Po tym okresie przenoszą się do Grudziądza. We wrześniu 1939 ojciec telefonicznie poprosił, by rodzina z dobytkiem przeniosła się do Nieświeża, gdzie stacjonował 27 puł. Przywiezione rzeczy zostały tam skonfiskowane przez sowietów, a matka z dwiema córkami (Ireną i Zuzanną) jako uciekinierzy musiała ukrywać się przed władzami. W październiku 1939 r. z wielkimi trudnościami przedostały się do Szumska do dziadka, który był tam lekarzem.

13 kwietnia 1940 r. matka z córkami zostały wywiezione do Kazachstanu. Jechały tym samym transportem co p. Ziuta Auterhoff z córką Danutą, której  wspomnienia zamieściliśmy w “Głosach Podolan” nr 70 w ub. roku. W Kazachstanie pani Berg pracowała przy budowie kolei karagandyjskiej.

Po 6 latach wracają w 1946 do Szumska. Nie mogły skorzystać z ekspatriacji do Polski ponieważ dokumenty ich zaginęły jeszcze w Nieświeżu. W 1950 r. przymusowo wydano im paszporty sowieckie.

Szkołę średnią Irena Berg ukończyła w 1950 r. w Szumsku, a w 1956 Akademię Medyczną we Lwowie. Nakazem pracy skierowano Ją do wojewódzkiego szpitala w Tarnopolu, gdzie pracowała jako ftyziatra i rentgenolog do 1992 r. kiedy to przechodzi na emeryturę.

Nie mogąc wrócić do kraju na stałe poświęciła się pracy społecznej w Polskim Towarzystwie Kulturalno Oświatowym w Tarnopolu od chwili jego powstania tj. od 1989 r.

Była człowiekiem bardzo uczynnym, skromnym, starającym się by o sobie mówić jak najmniej. Bardzo spokojnie i bez rozgłosu pracowała w Towarzystwie niemal do samego końca. (Powyższe wiadomości o Niej uzyskała Jej zaufana współpracowniczka z Towarzystwa). Pani Irena brała udział w Zjazdach Tarnopolan, na których często przedstawiała sytuację Polaków i prace Towarzystwa. Jej oceny były zawsze, jak Ona sama, spokojne, wyważone i wiarygodne. Brała czynny udział w pracach społecznych Towarzystwa, w tym przy corocznym porządkowaniu grobów na cmentarzu tarnopolskim.

Zmarła 25 listopada 2005 r. w tarnopolskim szpitalu. 27 listopada Mszą św. na plebanii Tarnopolanie pożegnali śp. Irenę Berg, którą, zgodnie z Jej wolą, pochowano w Szumsku obok matki, która zmarła w 1989 r.

Żegnamy z żalem Człowieka wielkiego serca tak ciężko doświadczonego przez los.

w imieniu Tarnopolan z Klubu “Podole”

Jerzy Stopa

Źródło: Jerzy Stopa, „Wspomnienie o śp. Irenie Berg działaczce Polskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego w Tarnopolu”, [w:] „Głosy Podolan” nr 74 ze stycznia-lutego 2006 r., s. 40-42 //

http://www.wbc.poznan.pl/Content/36610/Biuletyn+74.doc

Materiał ze "Słonika Dysydentów":

http://www.karta.org.pl/Biogram1.asp%3FKategoriaID=43&ProduktID=232.html

Danyło Szumuk (ur. 1914)

Uczestnik walki narodowowyzwoleńczej w szeregach *Ukraińskiej Armii Powstańczej, członek *Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, autor samizdatu, przetrzymywany w więzieniach i łagrach około 42 lat.
Urodził się na Wołyniu we wsi Boremszczyzna (pow. lubomlski) w rodzinie chłopskiej. Od dzieciństwa stykał się z niesprawiedliwością. Główną wartością stała się dla niego wolność: sumienia, przekonań, słowa oraz niezawisłość państwowa. Sądził, że siłą dążącą do realizacji tych ideałów jest podziemna Komunistyczna Partia Zachodniej Ukrainy (KPZU), która uznawała polskie rządy na tych terenach za reżim okupacyjny. W wieku 17 lat wstąpił do KPZU i podjął walkę z władzą.
20 stycznia 1934 został aresztowany, a 25 maja 1935 skazany przez sąd w Kowlu na 8 lat pozbawienia wolności. Podczas pobytu w więzieniu, gdzie więźniowie polityczni z wyższym wykształceniem prowadzili wykłady praktycznie z wszystkich dyscyplin wiedzy, Sz. przeszedł kurs szkoły średniej. W 1936 roku dzięki amnestii dla więźniów politycznych, skrócono mu karę do 5 lat i 4 miesięcy.
W 1939 roku wrócił do domu (w wyniku działań wojennych jego rodzinna miejscowość znalazła się na terytorium ZSRR). W latach 1939-41 był członkiem WKP(b). Na polecenie komitetu rejonowego uczył geografii w szkole. Wkrótce z powodu różnic poglądów został odsunięty od nauczania.
W 1940 roku zdał egzaminy końcowe w szkole średniej i rozpoczął studia pedagogiczne.
15 maja 1941 został aresztowany jako „brat wroga ludu" (starszy brat Sz. był aktywistą legalnie działającej w przedwojennej Polsce partii Sel-Rob - Ukraińskiej Socjalistycznej Organizacji Chłopsko-Robotniczej).
Z więzienia powołano go do Armii Czerwonej. Jako żołnierz batalionu karnego uczestniczył w walkach. Rozkazem dowództwa członkowie rodzin więźniów politycznych oraz żołnierze narodowości niemieckiej zostali rozbrojeni. Sz. znalazł się w rozbrojonym batalionie. Wkrótce dostał się do niewoli. Trafił do obozu koncentracyjnego dla jeńców wojennych w Chorole (obw. połtawski), zdołał stamtąd uciec. W rodzinnych stronach zorganizował oddział partyzancki, który w 1943 roku wszedł w skład *Ukraińskiej Armii Powstańczej (UPA). Nie zgadzając się w zasadniczych sprawach z dowództwem UPA, odmówił udziału w akcjach zbrojnych. Wykładał na kursach wojskowych geografię ekonomiczną.
Po nadejściu Armii Radzieckiej latem 1944 dowodził „grupą ekspedycyjną" (pochidna hrupa) UPA w obw. żytomierskim. Wobec braku możliwości dalszej walki rozwiązał oddział. W grudniu 1944 został aresztowany, a w 1945 roku skazany przez Trybunał Wojskowy Wojsk NKWD obw. żytomierskiego na podstawie art. 54, p. 1 kk USRR (*art. 58, p. 1 kk RFSRR) i art. 54 p. 2a kk USRR („zdrada ojczyzny") na najwyższy wymiar kary - rozstrzelanie, zamienione później na 20 lat łagrów. Wyrok odbywał w obozie katorżniczym nr 3 w Norylsku. Był jednym z organizatorów powstania więźniów w Norylsku w czerwcu-wrześniu 1953, za co został przeniesiony do *więzienia władimirskiego. Powstanie opisał później w wydanych przez wydawnictwo *„Smołoskyp" wspomnieniach Za schidnym obrijem (Za horyzontem wschodnim).
W sierpniu 1956 na mocy decyzji Komisji Prezydium Rady Najwyższej ZSRR został zwolniony, wyrok anulowano. Powrócił na Ukrainę. W okresie powstania węgierskiego i po jego stłumieniu nasiliły się naciski KGB na byłych więźniów politycznych. Wszelkimi sposobami władze starały się usunąć z Ukrainy Zachodniej ludzi uważanych za nieprawomyślnych. Ogłoszono przesiedlenie do innych obwodów Ukrainy. Sz. wraz z rodziną (żona i troje dzieci) wyjechał do obw. dniepropietrowskiego.
19 listopada 1957 został wezwany do KGB, gdzie zaproponowano mu współpracę z „organami". Odmówił. Następnego dnia w jego mieszkaniu przeprowadzono rewizję. Zabrano wszystkie rękopisy. 21 listopada został aresztowany i odwieziony do więzienia w Łucku. Przedstawiono mu kopie jego własnych listów i listów przyjaciół, usiłując z wyrwanych z kontekstu słów i zdań zmontować grupową sprawę o zdradę ojczyzny. Sz. omawiał niekiedy w listach problemy, które nurtowały go po wieloletnich kontaktach z komunistami, a potem z nacjonalistami. Ostatecznie postanowił nie mieć do czynienia ani z jednymi, ani z drugimi. Prócz tego śledczy wołyńskiego KGB próbowali doprowadzić do procesu *Organizacji Nacjonalistów Ukraińskich w obozie w Norylsku.
5 maja 1958 na zamkniętym posiedzeniu Wołyńskiego Sądu Obwodowego Sz. został skazany z art. 54, p. 10 kk USRR (*art. 58, p. 10 kk RFSRR) na 10 lat pozbawienia wolności. Karę odbywał w Workucie, a następnie w Tajszecie (st. Wichoriewka). 20 października 1960 przeniesiono go do *obozów mordwińskich. Podczas rewizji w 1962 roku znaleziono tekst jego wspomnień, za co dłuższy czas spędził w więzieniu obozowym. 21 października 1967 został wywieziony do Kijowa, a 20 listopada tego samego roku zwolniony.
Od jesieni 1967 mieszkał w Bohusławiu (obw. kijowski), pracował jako stróż w obozie pionierskim i dyżurny marynarz w kombinacie zagospodarowywania plaż w Kijowie.
W 1968 roku nawiązał kontakty z *„szestydesiatnykami", przede wszystkim z Iwanem Switłycznym, Nadiją Switłyczną i Jewhenem Swerstiukiem.
W 1970 roku ukończył pisanie drugiej części wspomnień, wydanych później na Zachodzie.
12 stycznia 1972 został kolejny raz aresztowany i oskarżony z art. 62, ust. 2 kk USRR (*art. 70, ust. 2 kk RFSRR) oraz z art. 187, p. 1 kk USRR (*art. 190, p. 1 kk RFSRR). Skonfiskowano jego wspomnienia, u Iwana Switłycznego znaleziono list Sz., uznany za dokument programowy ruchu narodowowyzwoleńczego. Inkryminowano mu ponadto kolportaż artykułów Milovana Dżilasa i Iwana Dziuby.
Na rozprawie w dniach 5-7 lipca 1972 został skazany przez sąd obwodowy w Kijowie na 10 lat łagrów o *rygorze specjalnym i 5 lat zesłania. Uznano go za szczególnie niebezpiecznego recydywistę. Karę odbywał początkowo w *obozach mordwińskich, a następnie w *obozach permskich.
10 października 1972 opisał swoją sprawę w liście do Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. Prosił o odebranie mu obywatelstwa radzieckiego: „Łatwiej mi będzie umierać [...] w ciężkiej niewoli za granicami Ukrainy, nie będąc obywatelem ZSRR". Pisma tej samej treści złożył w 1973 i 1974 roku.
Podczas uwięzienia uczestniczył w licznych akcjach protestacyjnych. Cieszył się w obozie powszechnym szacunkiem. W 1976 roku wszedł do powołanego przez więźniów komitetu, który miał tworzyć klimat wzajemnego szacunku i respektowania humanitarnych praw jednostki wśród więźniów politycznych o różnych orientacjach ideowych.
W 1978 roku został uznany za inwalidę drugiej grupy. Wtedy też grupa więźniów (Eduard Kuzniecow, Ołeksij Murżenko, Mychajło Osadczyj, Wasyl Romaniuk) zwróciła się do rządu i parlamentu Kanady z prośbą o „dziesięciokrotne wzmożenie" wysiłków w sprawie uwolnienia Sz., w związku z tragicznym stanem jego zdrowia. 3 listopada 1978 parlament Kanady jednogłośnie przyjął rezolucję dotyczącą starań o zwolnienie Sz. i umożliwienie mu emigracji do Kanady, gdzie miał krewnych.
W lutym 1979 został członkiem *Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. 30 grudnia 1979 opublikowano w samizdacie materiał z okazji 65. rocznicy jego urodzin.
1 marca 1980 wraz z innymi więźniami podlegającymi *rygorowi specjalnemu został przeniesiony do os. Kuczyno (*obozy permskie). W 1982 roku przewieziono go na zesłanie do wsi Karatobe (obw. uralski w Kazachstanie), gdzie przebywał do 4 stycznia 1987.
W 1987 roku, po 42 latach spędzonych w więzieniach, obozach i na zesłaniu, wyjechał do Kanady i osiadł w Toronto.

Iryna Rapp (M.Ł.)

I.
Pereżyte i peredumane. Spohady ji rozdumy ukrajinśkoho dysydenta-politwiaznia z rokiw błukań i borot´by pid trioma okupacijamy Ukrajiny (1921-1981), Kyjiw 1998 (popr. i uzup. wydanie książki Za schidnym obrijem, Paris-Baltimore, 1974). Tł. fragm. w: M. Siwicki, Dzieje konfliktów polsko-ukraińskich, t. 3, Warszawa 1994.

II.
J. Kuzniecow, Stariejszyj politkatorżanin - Daniła Ławrientjewicz Szumuk, „Kontinient" 1980, nr 22.
H. Kasjanow, Nezhodni: ukrajinśka intelihencija w rusi oporu 1960-80-ch rokiw, Kyjiw 1995.
A. Rusnaczenko, Nacjonalno-wyzwolnyj ruch w Ukrajini. Seredyna 1950-ch - poczatok 1990-ch rokiw, Kyjiw 1998.
T. Batenko, „Ja powstaju, otże, ja isnuju..." Politycznyj portret Iwana Hela. Narysy z istoriji ukrajinśkoho ruchu oporu kincia 1950-ch - poczatku 1990-ch rokiw, Lwiw 1999.

http://guzj.info/?page_id=149  

Ihor Wołodymyrowycz

Huź (1982-)

ukraiński działacz nacjonalistyczny

Urodził się 11 stycznia 1982 roku w Łucku. Zakończył Wołyński Uniwersytet Państwowy im. Łesi Ukrainki w Łucku ze specjalnością "politologia". Działalność społeczną rozpoczął w 1998 roku. W 2000 roku był jednym z inicjatorów reaktywacji w Łucku Płastu - Narodowej Organizacji Skautowskiej Ukrainy. Zgłoszony do kurenia starszych płastunów "Zakon Żelaznej Ostrogi".

Od 2001 roku - przewodniczący Wołyńskiego Oddziału Regionalnego Młodzieżowego Kongresu Nacjonalistycznego. W latach 2000-2002 - przewodniczący Łuckiej Organizacji Miejskiej Kongresu Nacjonalistów Ukraińskich. W 2001 r. był jednym z koordynatorów Oddziału Wołyńskiego Komitetu Oporu Obywatelskiego "O Prawdę!". Brał udział w wydarzeniach 9 marca w Kijowie, skazany w trybie administracyjnym na 10 dni aresztu. Od 2001 roku - koordynator Wołyńskiego Oddziału Koalicji Młodzieży "Nasza Ukraina". W latach 2002-2006 - radny Rady Miejskiej w Łucku, współprzewodniczący frakcji bloku "Nasza Ukraina". W latach 2002-2004 - zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiej Organizacji Młodzieżowy Kongres Nacjonalistyczny.

Od 29 stycznia 2005 roku przewodniczący Ogólnoukraińskiej Społecznej Organizacji Młodzieżowej "Nacionalnyj Aljans". Uczestnik akcji "Szlak Czarnobylski 2005" w Mińsku. Skazany w trybie administracyjnym na 10 dni aresztu. Deportowany z Białorusi z zakazem wjazdu na teren tego państwa przez 5 lat. Nagrodzony Nagrodą Gabinetu Ministrów Ukrainy za szczególne osiągnięcia młodzieży w rozbudowie Ukrainy. Doradca przewodniczącego Wołyńskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Deputowany Wołyńskiej Rady Obwodowej, przewodniczący Stałej Komisji do Spraw Polityki Młodzieżowej, Sportu i Turystyki. Naczelnik Wydziału do Spraw Rodziny i Młodzieży Rady Miejskiej w Łucku. Bezpartyjny. Żonaty.

Zob.: "Ihor Huź. Ukrajina ponad use. Biografia" //

http://www.guzj.info/?page_id=149  

Kontakt:

Adres: Ukraina, 43024 m. Łuck, pr. Mołodi 13b

Tel.: +380-332-78-49-77

E-mail: igor_guzj@yahoo.com  

ICQ 228-730-336

Live Journal: http://guzj.livejournal.com

Asystent-konsultant: Ołeksij Panasiuk, tel. kom.: +380-97-965-20-26

Sekretarz prasowy: Iryna Kaczan, tel. kom.: +380-66-702-26-42

Jan Szatowski

(1907-1988)

ppłk Jan Szatowski (vel Szatyński) ps. “Kowal”, “Zagończyk”, “Jemioła” - oficer Wojska Polskiego. Dowódca 50 Pułku Piechoty AK. Urodził się 23 stycznia 1907 r. w miejscowości Murafa na Podolu, zmarł 8 września 1988 r. w Poznaniu.

Ukończył gimnazjum im. Vetterów w Lublinie, następnie Szkołę Podchorążych Piechoty w Komorowie koło Ostrowi Mazowieckiej. Skierowany został do 5 Pułku Piechoty Legionów w Wilnie, z którym wyruszył na wojnę we wrześniu 1939 r.

W 1939 r. na stanowisku dowódcy kompanii zwiadu walczył z Niemcami pod Wolą Wodyńską, Serockiem i Seroczynem. 13 września został ranny, trafił do szpitala wojskowego w Chełmie. 29 października przewieziony do Norymbergi gdzie kontynuowano leczenie. Przebywał w Oflagach: VII C Laufen i II C Woldenberg.

26 grudnia 1942 r. wespół z ppor. Zdzisławem Kurasiem i por. Karolem Żywocińskim podjął brawurową i udaną ucieczkę z niewoli. Pieszo, ścigani przez Niemców, dotarli do Poznania, skąd kanałami konspiracyjnymi zostali przerzuceni do Warszawy. 19 stycznia 1943 r. zameldował się w dyspozycji KG AK.

Skierowany na Wołyń, 7 marca 1943 r. zameldował się w Kowlu u Komendanta Okręgu płk. Kazimierza Bąbińskiego ps. “Luboń” - swojego dowódcy w 5 pp Leg. - gdzie objął stanowisko inspektora rejonowego organizując struktury konspiracyjne.

15 stycznia 1944 r. Komendant Okręgu Wołyń zarządził wykonanie “Burzy” i ogłosił mobilizację struktur konspiracyjnych. W rejonie koncentracji w Zasmykach zebrało się około 3.000 ludzi. Dowódcą zgrupowania “Gromada” został mjr Jan Szatowski. W marcu 1944 r. w ramach odtwarzania Wojska Polskiego przez AK stanął na czele 50 pp AK.
Po śmierci ppłk. dypl. Jana Wojciech Kiwerskiego ps. “Oliwa” dowodził 27. Wołyńską Dywizją Piechoty AK w okresie 18 kwietnia - 3 maja 1944 r.

Brał udział w walkach o Kowel, Luboml. Na Polesiu walczył w rejonie Smolar, Szacka, Wielkoryty, Dywina, Małoryty. Po reorganizacji Dywizji na Lubelszczyźnie nadal dowodził pułkiem, który stoczył w ramach Akcji “Burza” boje w rejonie Parczewa i Ostrowa Lubelskiego, pod Kozłówką i Kamionką i Lubartowem.

Po rozbrojeniu przez Rosjan Dywizji 25 lipca 1944 r. w Skrobowie uniknął aresztowania. 31 sierpnia 1944 r. rozpoczął organizację struktur WiN-u na Podlasiu i Lubelszczyźnie początkowo jako inspektor rejonowy, następnie komendant Okręgu Lubelskiego.

Aresztowany 9 listopada 1946 r. przez Urząd Bezpieczeństwa został osądzony, zdegradowany i skazany na karę śmierci. Wyrok został później zmieniony na 7 lat więzienia. Karę odbył w całości w więzieniach w Rawiczu i Wronkach.

Po odbyciu kary w 1954 r. osiadł w Janowcu Wielkopolskim gdzie zajął się uprawą roli. Nie przyjął propozycji MON zweryfikowania odebranego mu stopnia. Pod koniec lat 70. otrzymał rentę inwalidzką. Nie założył rodziny.

Po ciężkiej chorobie zmarł 8 września 1988 r. w Poznaniu. Pochowany został na cmentarzu katolickim w Janowcu Wielkopolskim.

Awanse:
1932 - podporucznik
1934 - porucznik
1938 - kapitan
11 listopada 1943 - major
1945 - podpułkownik

Odznaczenia:
* trzykrotnie Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari:
- za Wojnę Obronną 1939 r. (za bitwę pod Wolą Wodyńską)
- za zorganizowanie udanej ucieczki z Oflagu IIC Woldenberg
- za działalność w konspiracji, dowodzenie i osobistą waleczność podczas walk z Niemcami na Wołyniu, Polesiu i Lubelszczyźnie
* trzykrotnie Krzyż Walecznych
* Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami

http://www.luckkg.polemb.net/index.php?document=109 

Tadeusz Borowski

Borowski Tadeusz, urodził się 12.12.1922 w Żytomierzu, zmarł 03.07.1951 w Warszawie, polski prozaik, poeta, publicysta. Dzieciństwo przeżył na Ukrainie. Po repatriacji w 1932 rodzina osiedliła się w Warszawie. Maturę uzyskał na tajnym komplecie - w okresie okupacji. Na podziemnym Uniwersytecie Warszawskim studiował polonistykę. Działał w konspiracyjnym życiu kulturalnym lewicującej młodzieży. W 1943 aresztowany i wywieziony do Oświęcimia, następnie m.in. w obozie Dachau-Allach. W 1946 powrócił do kraju, ukończył polonistykę w Uniwersytecie Warszawskim. Członek Polskiej Partii Robotniczej. Praca w Polskim Biurze Informacji Prasowej w Berlinie. Czołowy publicysta „Nowej Kultury". Rozczarowany ówczesną rzeczywistością, popełnił samobójstwo.
Jeden z głównych przedstawicieli literatury pokolenia wojennego (pokolenie Kolumbów). W 1942 debiut cyklem wierszy Gdziekolwiek ziemia. W poezji obozowej (Imiona nurtu) oraz w opowiadaniach Pożegnanie z Marią i Kamienny świat (1948) wyraził tragizm i poniżenie "epoki pieców" oraz głęboki kryzys tradycyjnych wartości humanistycznych, oskarżony z tego powodu o nihilizm. Później uległ uproszczeniom realizmu socjalistycznego, m.in. Opowiadania z książek i gazet (1949).

Konrad Bielski 

 http://www.luckkg.polemb.net/index.php?document=109 

Bielski Konrad, urodził się 01.11. 1902 w Piatydniach na Wołyniu, zmarł 26.06.1970 w Lublinie, poeta, prozaik. W 1922 przybył z rodziną do Lublina, ukończył prawo. Od 1931 do wojny pracował w Krasnymstawie jako adwokat. Podczas okupacji w Kraśniku; po wyzwoleniu mieszkał w Lublinie. Należał do zespołu redakcyjnego „Kameny", był współzałożycielem lubelskich pism literackich „Lucifera" (1921-22) i „Reflektora", a także współtwórcą skupionej wokół pisma grupy literackiej. Przyjaźnił się z Józefem Czechowiczem. Jego poezja, ilościowo szczupła, powstała w kręgu twórczości futurystów, wczesnego Skamandra i Nowej Sztuki. Rozproszone wiersze zebrał w tomie Wczoraj i przed wczoraj(1967). Gawędziarskie wspomnienia o przedwojennym środowisku lubelskim przynosi Most nad czasem (1963), Spotkania z Kazimierzem (1965), Tajemnica kawiarni „ U Aktorów" (1966).

NIEZAPOMNIANY

KSIĄDZ PRAŁAT

Kresowianie, zwłaszcza ci z Wołynia, Polesia, wschodniej Małopolski, przy każdej nadarzającej się okazji odwiedzają swoje kresowe świątynie albo tylko miejsca, w których one stały. Jednym z często odwiedzanych miasteczek jest Turzysk w dawnym powiecie kowelskim, liczący przed wojną 2800 mieszkańców. Znajdował się tam piękny późnobarokowy kościół i o wiele starszy, wielowiekowy cmentarz katolicki z okazałymi grobowcami i pięknymi pomnikami.

Ostatnim proboszczem dużej parafii turzyskiej był ksiądz prałat szambelan papieski ks. dr Józef Buraczewski. Urodził się na ziemi mińskiej w 1898 r. Seminarium duchowne ukończył w Żytomierzu w 1923 r., po czym sprawował obowiązki wikariusza w Tuszynie, następnie był prefektem gimnazjum w Ostrogu nad Horyniem. W 1925 r. rozpoczął studia w Papieskim Instytucie Orientalnym w Rzymie, gdzie otrzymał doktorat z filozofii i teologii. Po powrocie do kraju objął stanowisko profesora w seminarium w Łucku, następnie w Papieskim Seminarium Wschodnim w Dubnie. Po kilku latach profesury został proboszczem w Szumsku na Wołyniu, a w 1937 - w Turzysku, gdzie pozostał do 1944 r. Przeżył tam ze swoimi parafianami dwie okupacje: sowiecką (1939-1941) i najstraszniejsza, hitlerowsko-OUN-owską (1941-1944), w czasie której w latach 1943-1944 szalał krwawy banderowski terror wymierzony głównie w ludność polską. Był kapłanem głęboko wierzącym i wymagającym od siebie i od innych. Nie bał się NKWD, gestapo ani UPA. W rozległej parafii, liczącej 39 miejscowości, cieszył się dużym autorytetem zarówno wśród katolików, jak i innowierców. Szacunek otoczenia zjednywały mu ogromna wiedza oraz chęć służenia radą na ludzkie niedole i kłopoty.

Najtrudniejsze dni nastały w 1943 r. Bandy OUN-UPA mordowały parafian i paliły ich domostwa. Już w połowie lipca tamtego roku opustoszała większość polskich zagród, kolonii i wsi. Ocalała z pożogi ludność uciekła do bezpiecznych miejsc, głównie niemieckich garnizonów w Turzysku, Włodzimierzu, Kowlu. Ofiary mordów grzebano najczęściej nie na cmentarzach, lecz ukradkiem, często nocą, w miejscu ich mordu. Ksiądz prałat boleśnie przeżywał tragedie swoich parafian, ale był bezradny wobec zbrodni. Na polecenie swoich zwierzchników ksiądz prałat udał się do Kowla odległego o 18 km. Kilku banderowców jechało za nim w milczeniu, ale nie odważyli się go zabić. Latem 1944 r. Niemcy wywieźli z obleganego przez wojska sowieckie Kowla część ludności, w tym księdza prałata, do obozu w Majdanku, skąd wydostali go lubelscy księża. Ksiądz Buraczewski pełnił posługę w katedrze lubelskiej.

Po wojnie zmieniał wielokrotnie probostwa, przenoszony przez władze kościelne, bo narażał się władzom świeckim bezpardonową krytyką wszystkiego, co uważał za niewłaściwe. Pełnił obowiązki proboszcza w Rakoniewicach w woj. poznańskim, w Silnie w woj. pomorskim, następnie w Wegorzewie i Dąbrównie na Warmii. Zmarł na zawał serca w Dąbrównie 6 maja 1961 r. Został pochowany na cmentarzu parafialnym. Parafianie Turzyska, a zapewne i innych parafii, zachowali księdza prałata w pamięci.

Gdańsk

BORYS BULBIŃSKI