Ernst ALTHAUSEN

ALTHAUSEN Ernst (1862-1946), niemiecki pastor ewangelicki (luterański), autor prac poświęconych Niemcom na Wołyniu, misjonarz wśród Żydów. Urodził się  13 marca 1862 r. w Kutuseki na Kaukazie jako syn lekarza wojskowego Adolfa Sigismunda Althausena i Anny Kathariny Thalroze. Ukończył gimnazjum państwowe w Mitawie (od 1917 r. Jełgawa). W latach 1882-1887 studiował teologię w Dorpacie. Od stycznia do lipca 1888 r. wikariusz – pomocnik pastora Georga Friedricha Kerna w Rożyszczach na Wołyniu. 31 lipca 1888 r. (wg innych danych 14 czerwca 1888 r.) ordynowany na pastora w Rożyszczach. W latach 1888-1902 stały adiunkt w Tuczynie, adiunkt parafii w Żytomierzu. W latach 1902-1908 stały adiunkt w Równem, adiunkt parafii w Tuczynie. W 1908 r. wyjechał z Wołynia do Prus Wschodnich. W l. 1908-1910 był współpracownikiem organizacji Fürsorgevereins für Rückwanderer (Asocjacja Dla Powrotu Emigrantów) w Berlinie. Począwszy od 1910 r. współpracuje z organizacją „Fürsorgevereins deutscher Rückwanderer” (Pomoc Społeczna dla Niemieckich Repatriantów) w Berlinie, która opiekowała się uchodźcami, bezdomnymi, chorymi, starszymi i dziećmi. W latach 1910-1921 był pastorem w Raszkowie k. Ostrowa. W 1923 r. jest pastorem repatriantów we Frankfurcie nad Odrą. W 1923 r. jest wikariuszem w Zechliner Hütte i w Brüssow/Mark, przedstawiciel parafii Brüssow, Uckermark. W latach 1925-1932 jest pastorem parafii Söllenthin, Prignitz, Brandenburg. 1 kwietnia 1932 r. przeszedł na emeryturę i udał się Dallgow-Döberitz koło Berlina. W 1940 r. jest kierownikiem jedynej żydowskiej organizacji chrześcijańskiej w Berlinie. W 1941 r. chrzci Żydów w Berlinie. W 1942 r. otrzymał całkowity zakaz swobody słowa. Zmarł 22 marca 1946 r. w Dallgow-Döberitz koło Berlina

Zob.: ALTHAUSEN, Ernst: „Die Deutschen in Wolhynien”. Berlin, Verein für das Deutschtum im Ausland, 1919. 12 Seiten (Schriftenreihe der Kommission für ostdeutsche Volkskunde in der deutschen Gesellschaft für Volkskunde e.V., Bd. 33 u. 41); ALTHAUSEN, Ernst „Lebenserinnerungen aus Wolhynien, der Provinz Posen und aus Deutschland. Besuchsreise 1928 nach Rowno und Tutschin”, [w:] „Wolhynische Hefte“ Folge 12, s. 33-52; ALTHAUSEN, Ernst „Reisebeschreibung aus Wolhynien und Canada – Tagebuchblätter”; Deutsche Buchhandlung, Winnipeg, Man., Kanada, 1921; ARNDT, Nikolaus, „Umsiedlung wolhyniendeutscher Kolonisten ins Baltikum 1907-1913”, [w;] „Wolhynische Hefte”, Folge 5, s. 116; HENNIG, Martin, „Die evangelisch-lutherische Kirche in Polnisch-Wolhynien: ihre Geschichte, die Form ihres Dienstes und die Äußerungen ihrer Frömmigkeit”, Zentralkanzlei des Gustav-Adolf-Vereins, Leipzig 1933; s. 114; notacje książek pastora:

http://www.wolhynien.de/books.htm

biogram pastora na stronie:

http://wiki.wolhynien.net/index.php/ALTHAUSEN,_Ernst  

ks. Witold Józef Kowalów

„Wołyński Słownik Biograficzny”

UWAGA:

ZŁODZIEJE POMYSŁÓW!

Musimy napisać w pewnej przykrej dla nas sprawy. W sygnalnym numerze „Kresowego Serwisu Informacyjnego” przeczytaliśmy artykulik nt. „Wołyńskiego Słownika Biograficznego”:

„To absolutna nowość. Pomysł internetowego «Wołyńskiego Słownika Biograficznego» zrodził się na forum Wołynia jako forma utrwalenia śla­dów polskości na Wołyniu, śladów pozostawionych nie tylko przez wielkie rody czy wybitnych twórców, ale przez wszystkich Polaków którzy trafili na Kresy Wschodnie Rzeczypospolitej. Wołyń jak wskazuje nasza narodo­wa historia był praktycznie związany z Polska od zarania naszych dziejów. Stąd korzenie wielu rodzin sięgają odległych wieków , bo różne zawirowa­nia historii spowodowały pojawianie się Polaków na Wołyniu, na przestrze­ni wielu wieków. Można jednak śmiało powiedzieć, że pierwsze znaczące osadnictwo polskie na tym terenie miało miejsce i związek z data 1863 roku, czyli po powstaniu styczniowym i drugie po odzyskaniu niepodległo­ści przez II Rzeczpospolitą. Mieliśmy tu do czynienie, zarówno ze słynnym osadnictwem wojskowym, zasłużonych legionistów, jak i napływem armii cywilnych pracowników administracji do miast i miasteczek. Wojewódz­two wołyńskie było jednym z sześciu województw pasa wschodniego zwa­nego potocznie «Kresami wschodnimi»”.

Nieprawda. Pomysł „Wołyńskiego Słownika Biograficznego” nie jest „absolutną nowością” jak podaje „Kresowy Serwis Informacyjny”. Idea „Wołyńskiego Słownika Biograficznego” zrodziła się wiele lat wcześniej – w redakcji „Wołania z Wołynia” w Ostrogu. Nasza redakcja na łamach „Wołania z Wołynia” od wielu lat publikuje materiały do „Wołyńskiego Słownika Biograficznego”. W niedługim czasie będą się ukazywać drukiem poszczególne jego zeszyty. Natomiast od 2005 roku istnieje jego wersja internetowa w postaci blogu – oto jego adres:

http://wolynskislownikbiograficzny.blox.pl/html

Tam znajduje się też „Ankieta dla «Wołyńskiego Słownika Biograficznego»”

– zob.:

http://wolynskislownikbiograficzny.blox.pl/2005/12/Ankieta-dla-Wolynskiego-Slownika-Biograficznego.html

Instrukcja dla Autorów haseł biograficznych WSB była opublikowana w naszym piśmie jeszcze w 2003 roku – zob. „Wołanie z Wołynia” nr 2 (51) z marca-kwietnia 2003 r., s. 8-9.

„Kresowy Serwis Informacyjny” prosimy o podawanie prawdziwych informacji i nieokradanie nas z naszych pomysłów oraz umieszczenie stosownej informacji nt. prawdziwej genezy „Wołyńskiego Słownika Biograficznego”.  

ks. Witold Józef Kowalów

Redakcja „Wołania z Wołynia”

ul. Kardaszewicza 1, 35800 Ostróg, Ukraina

Stefan Kowalów

Ośrodek „Wołanie z Wołynia”, Biały Dunajec

adres dla korespondencji: skr. poczt. 9, 34-520 Poronin, Polska

Ostróg – Biały Dunajec, 4 lipca 2011 r.

Marianna NIECICKA z Abramowiczów, wdowa po Wojciechu – kapitanie wojsk polskich. Urodziła się w 1782 r. Zmarła 8 września 1842 r. w Hulczy na Wołyniu, parafia Ostróg, lat 60, dzieci nie zostawiła.

Zob.: Metryki Wołyńskie w AGAD, sygn. 881, s. 42V, nr 84.

Barbara BENTKOWSKA (1759-1843), z Małachowskich, wdowa po Alojzym staroście dymidowskim. Zmarła 18 sierpnia 1843 r. w miejscowości Makoterty, par. Klewań, lat 84. Synowie Tomasz żonaty i Michał bezżenny, córka Marianna panna.

 Zob.: Metryki Wołyńskie w AGAD, sygn. 882, s. 142R, nr 9.

Kalendarium Wołyńskie

16 listopada

16 listopada 1939 r. – rządy ZSRR i Niemiec zawarły umowę w sprawie przesiedlenia do Niemiec tzw. „Niemców etnicznych”. Na podstawie tej umowy sprowadzono na tereny wcielone do Rzeszy 128 379 osób pochodzenia niemieckiego z terenu Wołynia, wschodniej Galicji i rejonu Narwi.

16 listopada 1941 r. – Niemcy cofnęli uznanie dla „Poleskiej Siczy”. Część siczowców złożyła broń, pozostali rozeszli się do domów, zabierając broń ze sobą. „Bulba”, w obawie przed aresztowaniem przez Niemców, wraz z kilkunastoma współpracownikami ukrył się, mianował się głównym ukraińskim atamanem i rozpoczął działalność podziemną, organizując na nowo zbrojne formacje. W utworzonym przez niego sztabie większość stanowili byli oficerowie UNR n, a doradcami byli tam także melnykowcy.

Zob.: Władysław i Ewa Siemszko, „Nacjonalistyczne formacje zbrojne Maksyma Borowcia «Tarasa Bulby»” //

http://www.genocide.pl/php/1_dzial.php?ID3=220&username=&s=1&li=&sort=

16 listopada 1943 r. – we wsi Huta Stara pow. Kostopol podczas napadu około 1200 upowców i tzw. „sekirnykiw” (siekierników) czyli chłopów ukraińskich uzbrojonych w siekiery, widły, kosy itp. zginęło kilkanaście osób polskiej ludności cywilnej, 5 partyzantów AK oraz około 100 napastników; w kol. Miedzików pow. Kowel nacjonaliści ukraińscy zamordowali 3 Polaków: kobietę oraz 16-letnią dziewczynę z 17-letnim jej bratem; w kol. Moczulanka pow. Kostopol upowcy zamordowali 3 Polaków; w mieście Sarny woj. wołyńskie zmarł 31-letni Polak postrzelony przez nacjonalistów ukraińskich.

Zob.: Stanisław Żurek, „Kalendarium ludobójstwa ukraińskiego dokonanego na ludności polskiej w latach 1939 - 1948” //

http://www.stankiewicze.com/ludobojstwo/1943_5.html

16 listopada 1966 r. – w święto Matki Boskiej Ostrobramskiej Sługa Boży o. Serafin Kaszuba został zwolniony z kary zesłania. Zamieszkał w Akmolińsku (obecnie Astana, stolica Kazachstanu) i natychmiast zaczął apostołować wśród Polaków osiadłych w tamtym rejonie. Jednakże 22 grudnia tegoż roku ponownie go aresztowano i osadzono w odległym od miasta domu dla starców i kalek z surowym zakazem opuszczania zakładu.

16 listopada 1989 r. – demontaż pomnika Feliksa Dzierżyńskiego w Warszawie.

16 listopada 1993 r. – zamknięto mauzoleum Lenina w Moskwie.

16 listopada 2006 r. – zmarł Ihor Marko, sportowiec ukraiński, jeden z najbardziej utalentowanych żużlowców tego kraju. Urodził się 29 czerwca 1965 r. w Równem na Wołyniu.

Uprzejmie proszę o wszelkie uwagi i uzupełniania.

ks. Witold Józef Kowalów

vykovaliv@gmail.com  

Serdecznie zapraszam do grupy „Wołanie z Wołynia”

http://groups.google.com/group/wolanie?hl=pl 

Wspomnienie

o śp. Irenie Berg

działaczce Polskiego

Towarzystwa

Kulturalno Oświatowego

w Tarnopolu

Śp. Irena BERG urodziła się 5 kwietnia 1928 r. w Szumsku (woj. wołyńskie). Ojciec Leopold Berg, zawodowy oficer WP, pełnił służbę w 7 puł., KOP, Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu, w kampanii wrześniowej w 27 puł., wtedy dostał się do niewoli sowieckiej i został zamordowany w Katyniu (obóz Starobielski). Matka Katarzyna z domu Anders.

Do 1931 r. Irena Berg z rodzicami mieszkała w różnych miejscowościach na Wołyniu, jak tego wymagała  służba w KOP-ie Jej ojca. Po tym okresie przenoszą się do Grudziądza. We wrześniu 1939 ojciec telefonicznie poprosił, by rodzina z dobytkiem przeniosła się do Nieświeża, gdzie stacjonował 27 puł. Przywiezione rzeczy zostały tam skonfiskowane przez sowietów, a matka z dwiema córkami (Ireną i Zuzanną) jako uciekinierzy musiała ukrywać się przed władzami. W październiku 1939 r. z wielkimi trudnościami przedostały się do Szumska do dziadka, który był tam lekarzem.

13 kwietnia 1940 r. matka z córkami zostały wywiezione do Kazachstanu. Jechały tym samym transportem co p. Ziuta Auterhoff z córką Danutą, której  wspomnienia zamieściliśmy w “Głosach Podolan” nr 70 w ub. roku. W Kazachstanie pani Berg pracowała przy budowie kolei karagandyjskiej.

Po 6 latach wracają w 1946 do Szumska. Nie mogły skorzystać z ekspatriacji do Polski ponieważ dokumenty ich zaginęły jeszcze w Nieświeżu. W 1950 r. przymusowo wydano im paszporty sowieckie.

Szkołę średnią Irena Berg ukończyła w 1950 r. w Szumsku, a w 1956 Akademię Medyczną we Lwowie. Nakazem pracy skierowano Ją do wojewódzkiego szpitala w Tarnopolu, gdzie pracowała jako ftyziatra i rentgenolog do 1992 r. kiedy to przechodzi na emeryturę.

Nie mogąc wrócić do kraju na stałe poświęciła się pracy społecznej w Polskim Towarzystwie Kulturalno Oświatowym w Tarnopolu od chwili jego powstania tj. od 1989 r.

Była człowiekiem bardzo uczynnym, skromnym, starającym się by o sobie mówić jak najmniej. Bardzo spokojnie i bez rozgłosu pracowała w Towarzystwie niemal do samego końca. (Powyższe wiadomości o Niej uzyskała Jej zaufana współpracowniczka z Towarzystwa). Pani Irena brała udział w Zjazdach Tarnopolan, na których często przedstawiała sytuację Polaków i prace Towarzystwa. Jej oceny były zawsze, jak Ona sama, spokojne, wyważone i wiarygodne. Brała czynny udział w pracach społecznych Towarzystwa, w tym przy corocznym porządkowaniu grobów na cmentarzu tarnopolskim.

Zmarła 25 listopada 2005 r. w tarnopolskim szpitalu. 27 listopada Mszą św. na plebanii Tarnopolanie pożegnali śp. Irenę Berg, którą, zgodnie z Jej wolą, pochowano w Szumsku obok matki, która zmarła w 1989 r.

Żegnamy z żalem Człowieka wielkiego serca tak ciężko doświadczonego przez los.

w imieniu Tarnopolan z Klubu “Podole”

Jerzy Stopa

Źródło: Jerzy Stopa, „Wspomnienie o śp. Irenie Berg działaczce Polskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego w Tarnopolu”, [w:] „Głosy Podolan” nr 74 ze stycznia-lutego 2006 r., s. 40-42 //

http://www.wbc.poznan.pl/Content/36610/Biuletyn+74.doc

Wspomnienie

o śp. Irenie Berg

działaczce Polskiego Towarzystwa

Kulturalno Oświatowego

w Tarnopolu

Śp. Irena BERG urodziła się 5 kwietnia 1928 r. w Szumsku (woj. wołyńskie). Ojciec Leopold Berg, zawodowy oficer WP, pełnił służbę w 7 puł., KOP, Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu, w kampanii wrześniowej w 27 puł., wtedy dostał się do niewoli sowieckiej i został zamordowany w Katyniu (obóz Starobielski). Matka Katarzyna z domu Anders.

Do 1931 r. Irena Berg z rodzicami mieszkała w różnych miejscowościach na Wołyniu, jak tego wymagała  służba w KOP-ie Jej ojca. Po tym okresie przenoszą się do Grudziądza. We wrześniu 1939 ojciec telefonicznie poprosił, by rodzina z dobytkiem przeniosła się do Nieświeża, gdzie stacjonował 27 puł. Przywiezione rzeczy zostały tam skonfiskowane przez sowietów, a matka z dwiema córkami (Ireną i Zuzanną) jako uciekinierzy musiała ukrywać się przed władzami. W październiku 1939 r. z wielkimi trudnościami przedostały się do Szumska do dziadka, który był tam lekarzem.

13 kwietnia 1940 r. matka z córkami zostały wywiezione do Kazachstanu. Jechały tym samym transportem co p. Ziuta Auterhoff z córką Danutą, której  wspomnienia zamieściliśmy w “Głosach Podolan” nr 70 w ub. roku. W Kazachstanie pani Berg pracowała przy budowie kolei karagandyjskiej.

Po 6 latach wracają w 1946 do Szumska. Nie mogły skorzystać z ekspatriacji do Polski ponieważ dokumenty ich zaginęły jeszcze w Nieświeżu. W 1950 r. przymusowo wydano im paszporty sowieckie.

Szkołę średnią Irena Berg ukończyła w 1950 r. w Szumsku, a w 1956 Akademię Medyczną we Lwowie. Nakazem pracy skierowano Ją do wojewódzkiego szpitala w Tarnopolu, gdzie pracowała jako ftyziatra i rentgenolog do 1992 r. kiedy to przechodzi na emeryturę.

Nie mogąc wrócić do kraju na stałe poświęciła się pracy społecznej w Polskim Towarzystwie Kulturalno Oświatowym w Tarnopolu od chwili jego powstania tj. od 1989 r.

Była człowiekiem bardzo uczynnym, skromnym, starającym się by o sobie mówić jak najmniej. Bardzo spokojnie i bez rozgłosu pracowała w Towarzystwie niemal do samego końca. (Powyższe wiadomości o Niej uzyskała Jej zaufana współpracowniczka z Towarzystwa). Pani Irena brała udział w Zjazdach Tarnopolan, na których często przedstawiała sytuację Polaków i prace Towarzystwa. Jej oceny były zawsze, jak Ona sama, spokojne, wyważone i wiarygodne. Brała czynny udział w pracach społecznych Towarzystwa, w tym przy corocznym porządkowaniu grobów na cmentarzu tarnopolskim.

Zmarła 25 listopada 2005 r. w tarnopolskim szpitalu. 27 listopada Mszą św. na plebanii Tarnopolanie pożegnali śp. Irenę Berg, którą, zgodnie z Jej wolą, pochowano w Szumsku obok matki, która zmarła w 1989 r.

Żegnamy z żalem Człowieka wielkiego serca tak ciężko doświadczonego przez los.

w imieniu Tarnopolan z Klubu “Podole”

Jerzy Stopa

Źródło: Jerzy Stopa, „Wspomnienie o śp. Irenie Berg działaczce Polskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego w Tarnopolu”, [w:] „Głosy Podolan” nr 74 ze stycznia-lutego 2006 r., s. 40-42 //

http://www.wbc.poznan.pl/Content/36610/Biuletyn+74.doc

Materiał ze "Słonika Dysydentów":

http://www.karta.org.pl/Biogram1.asp%3FKategoriaID=43&ProduktID=232.html

Danyło Szumuk (ur. 1914)

Uczestnik walki narodowowyzwoleńczej w szeregach *Ukraińskiej Armii Powstańczej, członek *Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, autor samizdatu, przetrzymywany w więzieniach i łagrach około 42 lat.
Urodził się na Wołyniu we wsi Boremszczyzna (pow. lubomlski) w rodzinie chłopskiej. Od dzieciństwa stykał się z niesprawiedliwością. Główną wartością stała się dla niego wolność: sumienia, przekonań, słowa oraz niezawisłość państwowa. Sądził, że siłą dążącą do realizacji tych ideałów jest podziemna Komunistyczna Partia Zachodniej Ukrainy (KPZU), która uznawała polskie rządy na tych terenach za reżim okupacyjny. W wieku 17 lat wstąpił do KPZU i podjął walkę z władzą.
20 stycznia 1934 został aresztowany, a 25 maja 1935 skazany przez sąd w Kowlu na 8 lat pozbawienia wolności. Podczas pobytu w więzieniu, gdzie więźniowie polityczni z wyższym wykształceniem prowadzili wykłady praktycznie z wszystkich dyscyplin wiedzy, Sz. przeszedł kurs szkoły średniej. W 1936 roku dzięki amnestii dla więźniów politycznych, skrócono mu karę do 5 lat i 4 miesięcy.
W 1939 roku wrócił do domu (w wyniku działań wojennych jego rodzinna miejscowość znalazła się na terytorium ZSRR). W latach 1939-41 był członkiem WKP(b). Na polecenie komitetu rejonowego uczył geografii w szkole. Wkrótce z powodu różnic poglądów został odsunięty od nauczania.
W 1940 roku zdał egzaminy końcowe w szkole średniej i rozpoczął studia pedagogiczne.
15 maja 1941 został aresztowany jako „brat wroga ludu" (starszy brat Sz. był aktywistą legalnie działającej w przedwojennej Polsce partii Sel-Rob - Ukraińskiej Socjalistycznej Organizacji Chłopsko-Robotniczej).
Z więzienia powołano go do Armii Czerwonej. Jako żołnierz batalionu karnego uczestniczył w walkach. Rozkazem dowództwa członkowie rodzin więźniów politycznych oraz żołnierze narodowości niemieckiej zostali rozbrojeni. Sz. znalazł się w rozbrojonym batalionie. Wkrótce dostał się do niewoli. Trafił do obozu koncentracyjnego dla jeńców wojennych w Chorole (obw. połtawski), zdołał stamtąd uciec. W rodzinnych stronach zorganizował oddział partyzancki, który w 1943 roku wszedł w skład *Ukraińskiej Armii Powstańczej (UPA). Nie zgadzając się w zasadniczych sprawach z dowództwem UPA, odmówił udziału w akcjach zbrojnych. Wykładał na kursach wojskowych geografię ekonomiczną.
Po nadejściu Armii Radzieckiej latem 1944 dowodził „grupą ekspedycyjną" (pochidna hrupa) UPA w obw. żytomierskim. Wobec braku możliwości dalszej walki rozwiązał oddział. W grudniu 1944 został aresztowany, a w 1945 roku skazany przez Trybunał Wojskowy Wojsk NKWD obw. żytomierskiego na podstawie art. 54, p. 1 kk USRR (*art. 58, p. 1 kk RFSRR) i art. 54 p. 2a kk USRR („zdrada ojczyzny") na najwyższy wymiar kary - rozstrzelanie, zamienione później na 20 lat łagrów. Wyrok odbywał w obozie katorżniczym nr 3 w Norylsku. Był jednym z organizatorów powstania więźniów w Norylsku w czerwcu-wrześniu 1953, za co został przeniesiony do *więzienia władimirskiego. Powstanie opisał później w wydanych przez wydawnictwo *„Smołoskyp" wspomnieniach Za schidnym obrijem (Za horyzontem wschodnim).
W sierpniu 1956 na mocy decyzji Komisji Prezydium Rady Najwyższej ZSRR został zwolniony, wyrok anulowano. Powrócił na Ukrainę. W okresie powstania węgierskiego i po jego stłumieniu nasiliły się naciski KGB na byłych więźniów politycznych. Wszelkimi sposobami władze starały się usunąć z Ukrainy Zachodniej ludzi uważanych za nieprawomyślnych. Ogłoszono przesiedlenie do innych obwodów Ukrainy. Sz. wraz z rodziną (żona i troje dzieci) wyjechał do obw. dniepropietrowskiego.
19 listopada 1957 został wezwany do KGB, gdzie zaproponowano mu współpracę z „organami". Odmówił. Następnego dnia w jego mieszkaniu przeprowadzono rewizję. Zabrano wszystkie rękopisy. 21 listopada został aresztowany i odwieziony do więzienia w Łucku. Przedstawiono mu kopie jego własnych listów i listów przyjaciół, usiłując z wyrwanych z kontekstu słów i zdań zmontować grupową sprawę o zdradę ojczyzny. Sz. omawiał niekiedy w listach problemy, które nurtowały go po wieloletnich kontaktach z komunistami, a potem z nacjonalistami. Ostatecznie postanowił nie mieć do czynienia ani z jednymi, ani z drugimi. Prócz tego śledczy wołyńskiego KGB próbowali doprowadzić do procesu *Organizacji Nacjonalistów Ukraińskich w obozie w Norylsku.
5 maja 1958 na zamkniętym posiedzeniu Wołyńskiego Sądu Obwodowego Sz. został skazany z art. 54, p. 10 kk USRR (*art. 58, p. 10 kk RFSRR) na 10 lat pozbawienia wolności. Karę odbywał w Workucie, a następnie w Tajszecie (st. Wichoriewka). 20 października 1960 przeniesiono go do *obozów mordwińskich. Podczas rewizji w 1962 roku znaleziono tekst jego wspomnień, za co dłuższy czas spędził w więzieniu obozowym. 21 października 1967 został wywieziony do Kijowa, a 20 listopada tego samego roku zwolniony.
Od jesieni 1967 mieszkał w Bohusławiu (obw. kijowski), pracował jako stróż w obozie pionierskim i dyżurny marynarz w kombinacie zagospodarowywania plaż w Kijowie.
W 1968 roku nawiązał kontakty z *„szestydesiatnykami", przede wszystkim z Iwanem Switłycznym, Nadiją Switłyczną i Jewhenem Swerstiukiem.
W 1970 roku ukończył pisanie drugiej części wspomnień, wydanych później na Zachodzie.
12 stycznia 1972 został kolejny raz aresztowany i oskarżony z art. 62, ust. 2 kk USRR (*art. 70, ust. 2 kk RFSRR) oraz z art. 187, p. 1 kk USRR (*art. 190, p. 1 kk RFSRR). Skonfiskowano jego wspomnienia, u Iwana Switłycznego znaleziono list Sz., uznany za dokument programowy ruchu narodowowyzwoleńczego. Inkryminowano mu ponadto kolportaż artykułów Milovana Dżilasa i Iwana Dziuby.
Na rozprawie w dniach 5-7 lipca 1972 został skazany przez sąd obwodowy w Kijowie na 10 lat łagrów o *rygorze specjalnym i 5 lat zesłania. Uznano go za szczególnie niebezpiecznego recydywistę. Karę odbywał początkowo w *obozach mordwińskich, a następnie w *obozach permskich.
10 października 1972 opisał swoją sprawę w liście do Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. Prosił o odebranie mu obywatelstwa radzieckiego: „Łatwiej mi będzie umierać [...] w ciężkiej niewoli za granicami Ukrainy, nie będąc obywatelem ZSRR". Pisma tej samej treści złożył w 1973 i 1974 roku.
Podczas uwięzienia uczestniczył w licznych akcjach protestacyjnych. Cieszył się w obozie powszechnym szacunkiem. W 1976 roku wszedł do powołanego przez więźniów komitetu, który miał tworzyć klimat wzajemnego szacunku i respektowania humanitarnych praw jednostki wśród więźniów politycznych o różnych orientacjach ideowych.
W 1978 roku został uznany za inwalidę drugiej grupy. Wtedy też grupa więźniów (Eduard Kuzniecow, Ołeksij Murżenko, Mychajło Osadczyj, Wasyl Romaniuk) zwróciła się do rządu i parlamentu Kanady z prośbą o „dziesięciokrotne wzmożenie" wysiłków w sprawie uwolnienia Sz., w związku z tragicznym stanem jego zdrowia. 3 listopada 1978 parlament Kanady jednogłośnie przyjął rezolucję dotyczącą starań o zwolnienie Sz. i umożliwienie mu emigracji do Kanady, gdzie miał krewnych.
W lutym 1979 został członkiem *Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. 30 grudnia 1979 opublikowano w samizdacie materiał z okazji 65. rocznicy jego urodzin.
1 marca 1980 wraz z innymi więźniami podlegającymi *rygorowi specjalnemu został przeniesiony do os. Kuczyno (*obozy permskie). W 1982 roku przewieziono go na zesłanie do wsi Karatobe (obw. uralski w Kazachstanie), gdzie przebywał do 4 stycznia 1987.
W 1987 roku, po 42 latach spędzonych w więzieniach, obozach i na zesłaniu, wyjechał do Kanady i osiadł w Toronto.

Iryna Rapp (M.Ł.)

I.
Pereżyte i peredumane. Spohady ji rozdumy ukrajinśkoho dysydenta-politwiaznia z rokiw błukań i borot´by pid trioma okupacijamy Ukrajiny (1921-1981), Kyjiw 1998 (popr. i uzup. wydanie książki Za schidnym obrijem, Paris-Baltimore, 1974). Tł. fragm. w: M. Siwicki, Dzieje konfliktów polsko-ukraińskich, t. 3, Warszawa 1994.

II.
J. Kuzniecow, Stariejszyj politkatorżanin - Daniła Ławrientjewicz Szumuk, „Kontinient" 1980, nr 22.
H. Kasjanow, Nezhodni: ukrajinśka intelihencija w rusi oporu 1960-80-ch rokiw, Kyjiw 1995.
A. Rusnaczenko, Nacjonalno-wyzwolnyj ruch w Ukrajini. Seredyna 1950-ch - poczatok 1990-ch rokiw, Kyjiw 1998.
T. Batenko, „Ja powstaju, otże, ja isnuju..." Politycznyj portret Iwana Hela. Narysy z istoriji ukrajinśkoho ruchu oporu kincia 1950-ch - poczatku 1990-ch rokiw, Lwiw 1999.

http://guzj.info/?page_id=149  

Ihor Wołodymyrowycz

Huź (1982-)

ukraiński działacz nacjonalistyczny

Urodził się 11 stycznia 1982 roku w Łucku. Zakończył Wołyński Uniwersytet Państwowy im. Łesi Ukrainki w Łucku ze specjalnością "politologia". Działalność społeczną rozpoczął w 1998 roku. W 2000 roku był jednym z inicjatorów reaktywacji w Łucku Płastu - Narodowej Organizacji Skautowskiej Ukrainy. Zgłoszony do kurenia starszych płastunów "Zakon Żelaznej Ostrogi".

Od 2001 roku - przewodniczący Wołyńskiego Oddziału Regionalnego Młodzieżowego Kongresu Nacjonalistycznego. W latach 2000-2002 - przewodniczący Łuckiej Organizacji Miejskiej Kongresu Nacjonalistów Ukraińskich. W 2001 r. był jednym z koordynatorów Oddziału Wołyńskiego Komitetu Oporu Obywatelskiego "O Prawdę!". Brał udział w wydarzeniach 9 marca w Kijowie, skazany w trybie administracyjnym na 10 dni aresztu. Od 2001 roku - koordynator Wołyńskiego Oddziału Koalicji Młodzieży "Nasza Ukraina". W latach 2002-2006 - radny Rady Miejskiej w Łucku, współprzewodniczący frakcji bloku "Nasza Ukraina". W latach 2002-2004 - zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiej Organizacji Młodzieżowy Kongres Nacjonalistyczny.

Od 29 stycznia 2005 roku przewodniczący Ogólnoukraińskiej Społecznej Organizacji Młodzieżowej "Nacionalnyj Aljans". Uczestnik akcji "Szlak Czarnobylski 2005" w Mińsku. Skazany w trybie administracyjnym na 10 dni aresztu. Deportowany z Białorusi z zakazem wjazdu na teren tego państwa przez 5 lat. Nagrodzony Nagrodą Gabinetu Ministrów Ukrainy za szczególne osiągnięcia młodzieży w rozbudowie Ukrainy. Doradca przewodniczącego Wołyńskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Deputowany Wołyńskiej Rady Obwodowej, przewodniczący Stałej Komisji do Spraw Polityki Młodzieżowej, Sportu i Turystyki. Naczelnik Wydziału do Spraw Rodziny i Młodzieży Rady Miejskiej w Łucku. Bezpartyjny. Żonaty.

Zob.: "Ihor Huź. Ukrajina ponad use. Biografia" //

http://www.guzj.info/?page_id=149  

Kontakt:

Adres: Ukraina, 43024 m. Łuck, pr. Mołodi 13b

Tel.: +380-332-78-49-77

E-mail: igor_guzj@yahoo.com  

ICQ 228-730-336

Live Journal: http://guzj.livejournal.com

Asystent-konsultant: Ołeksij Panasiuk, tel. kom.: +380-97-965-20-26

Sekretarz prasowy: Iryna Kaczan, tel. kom.: +380-66-702-26-42

Jan Szatowski

(1907-1988)

ppłk Jan Szatowski (vel Szatyński) ps. “Kowal”, “Zagończyk”, “Jemioła” - oficer Wojska Polskiego. Dowódca 50 Pułku Piechoty AK. Urodził się 23 stycznia 1907 r. w miejscowości Murafa na Podolu, zmarł 8 września 1988 r. w Poznaniu.

Ukończył gimnazjum im. Vetterów w Lublinie, następnie Szkołę Podchorążych Piechoty w Komorowie koło Ostrowi Mazowieckiej. Skierowany został do 5 Pułku Piechoty Legionów w Wilnie, z którym wyruszył na wojnę we wrześniu 1939 r.

W 1939 r. na stanowisku dowódcy kompanii zwiadu walczył z Niemcami pod Wolą Wodyńską, Serockiem i Seroczynem. 13 września został ranny, trafił do szpitala wojskowego w Chełmie. 29 października przewieziony do Norymbergi gdzie kontynuowano leczenie. Przebywał w Oflagach: VII C Laufen i II C Woldenberg.

26 grudnia 1942 r. wespół z ppor. Zdzisławem Kurasiem i por. Karolem Żywocińskim podjął brawurową i udaną ucieczkę z niewoli. Pieszo, ścigani przez Niemców, dotarli do Poznania, skąd kanałami konspiracyjnymi zostali przerzuceni do Warszawy. 19 stycznia 1943 r. zameldował się w dyspozycji KG AK.

Skierowany na Wołyń, 7 marca 1943 r. zameldował się w Kowlu u Komendanta Okręgu płk. Kazimierza Bąbińskiego ps. “Luboń” - swojego dowódcy w 5 pp Leg. - gdzie objął stanowisko inspektora rejonowego organizując struktury konspiracyjne.

15 stycznia 1944 r. Komendant Okręgu Wołyń zarządził wykonanie “Burzy” i ogłosił mobilizację struktur konspiracyjnych. W rejonie koncentracji w Zasmykach zebrało się około 3.000 ludzi. Dowódcą zgrupowania “Gromada” został mjr Jan Szatowski. W marcu 1944 r. w ramach odtwarzania Wojska Polskiego przez AK stanął na czele 50 pp AK.
Po śmierci ppłk. dypl. Jana Wojciech Kiwerskiego ps. “Oliwa” dowodził 27. Wołyńską Dywizją Piechoty AK w okresie 18 kwietnia - 3 maja 1944 r.

Brał udział w walkach o Kowel, Luboml. Na Polesiu walczył w rejonie Smolar, Szacka, Wielkoryty, Dywina, Małoryty. Po reorganizacji Dywizji na Lubelszczyźnie nadal dowodził pułkiem, który stoczył w ramach Akcji “Burza” boje w rejonie Parczewa i Ostrowa Lubelskiego, pod Kozłówką i Kamionką i Lubartowem.

Po rozbrojeniu przez Rosjan Dywizji 25 lipca 1944 r. w Skrobowie uniknął aresztowania. 31 sierpnia 1944 r. rozpoczął organizację struktur WiN-u na Podlasiu i Lubelszczyźnie początkowo jako inspektor rejonowy, następnie komendant Okręgu Lubelskiego.

Aresztowany 9 listopada 1946 r. przez Urząd Bezpieczeństwa został osądzony, zdegradowany i skazany na karę śmierci. Wyrok został później zmieniony na 7 lat więzienia. Karę odbył w całości w więzieniach w Rawiczu i Wronkach.

Po odbyciu kary w 1954 r. osiadł w Janowcu Wielkopolskim gdzie zajął się uprawą roli. Nie przyjął propozycji MON zweryfikowania odebranego mu stopnia. Pod koniec lat 70. otrzymał rentę inwalidzką. Nie założył rodziny.

Po ciężkiej chorobie zmarł 8 września 1988 r. w Poznaniu. Pochowany został na cmentarzu katolickim w Janowcu Wielkopolskim.

Awanse:
1932 - podporucznik
1934 - porucznik
1938 - kapitan
11 listopada 1943 - major
1945 - podpułkownik

Odznaczenia:
* trzykrotnie Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari:
- za Wojnę Obronną 1939 r. (za bitwę pod Wolą Wodyńską)
- za zorganizowanie udanej ucieczki z Oflagu IIC Woldenberg
- za działalność w konspiracji, dowodzenie i osobistą waleczność podczas walk z Niemcami na Wołyniu, Polesiu i Lubelszczyźnie
* trzykrotnie Krzyż Walecznych
* Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami